english

Prawa autorskie w 10 minut – cz. I

Opisaliśmy wybrane zagadnienia dotyczące prawa autorskiego. Chętnie odpowiemy również na inne pytania z tej dziedziny – zachęcamy do kontaktu: biuro@opclegal.pl, tel.: +48 793 384 396.

Najkrócej, o prawa autorskich, jak się da:

Czym są prawa autorskie?

Prawa autorskie chronią każdy oryginalny przejaw działalności kreatywnej, czyli, jak nazywa to ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych: utwór.

Niezależnie od tego, jak nazywać będziemy przejaw działalności twórczej, czy będzie to utwór, praca, działanie artystyczne, dzieło czy wytwór kultury – będzie ona podlegać ochronie, jeżeli jej rezultat:

  • jest oryginalny, czyli składają się na niego nowe, niepowtarzalne, wymyślone przez twórcę elementy (ochrona nie przysługuje, jeżeli praca powiela wcześniejsze wytwory),
  • jest kreatywny, czyli musi być to nieskrępowany wytwór ludzkiego intelektu; ochrona prawnoautorska przysługuje niezależnie od oceny jakości pracy (prawo autorskie chroni dzieła wybitne, ale też utwory słabe).

Chroniony jest tylko wytwór (coś utrwalonego, choćby w głowie innych, czyli odczytany po raz pierwszy wiersz). Prawo autorskie nie chroni idei ani pomysłów. Pomysł na stronę internetową nie jest chroniony, ale zrobiona strona już tak. Nie jest chroniona idea startupa, ale napisany startuup – tak (w zakresie kodu źródłowego i wynikowego).

Prawo autorskie chroni każdy utwór już od momentu jego powstania, czyli np. stronę internetową – od momentu jej stworzenia. Fakt powstania utworu nie musi być wcześniej rejestrowany czy zgłaszany w żadnym urzędzie. Po powstaniu utworu prawo autorskie zwykle przysługuje twórcy.

Kim jest twórca według definicji prawa autorskiego? Jest to człowiek (lub kilkoro ludzi), który faktycznie jest autorem utworu. Co ważne – twórcą nie może być organizacja, np. spółka.

Przenoszenie praw autorskich

Twórca, artysta może przekazać swoje prawa autorskie innej osobie lub organizacji – może to zrobić odpłatnie lub nieodpłatnie. Twórca może przenieść na inny podmiot jedynie tzw. autorskie prawa majątkowe, nie może przenieść autorskich praw osobistych, które są niezbywalne.

Autorskie prawa majątkowe to prawa do używania pracy i udostępniania jej, czyli jej publikowania, powielania, wynajmowania lub jej sprzedaży. Z przeniesieniem praw autorskich związane są dwa kluczowe zagadnienia.

Po pierwsze, dla skutecznego przeniesienia praw autorskich potrzebna jest umowa na piśmie. Umowę taką musi podpisać zarówno autor, jak i podmiot nabywający prawa. Po drugie, umowa musi wskazywać, jakich dokładnie praw dotyczy. Dokument powinien wymieniać tzw. pola eksploatacji dzieła, np.: możliwość umieszczenia strony internetowej on-line, umieszczenie zdjęć w katalogu czy przestrzeni Internetu oraz najem pracy. Niestety, jeżeli umowa o przeniesienie praw autorskich nie wymienia jakiegoś sposobu użycia utworu (pola eksploatacji), nabywającemu prawa nie wolno użyć utworu w ten sposób. Prawo do takiego użycia pozostaje przy twórcy, który może to prawo przenieść na inną osobę. I tak, pojedynczy twórca może na jedną osobę przenieść prawo do prezentowania zdjęcia na stronach internetowych, a innej osobie udzielić prawa do umieszczanie zdjęcia w katalogach papierowych.

Kolejnym ważnym aspektem przenoszenia praw autorskich do dzieła są zasady przeniesienia prawa własności samego dzieła. Uwaga! W polskim prawie, czym innym jest przeniesienie własności rzeczy – egzemplarza pracy artystycznej (jako obiektu materialnego), a czym innym jest przeniesienie autorskich praw majątkowych. W przypadku, gdy autor sprzeda zrobioną przez siebie fotografię (obiekt materialny), nie uprawnia to nabywcy fotografii do innego wykorzystania tej fotografii niż trzymania w domu (chyba że z okoliczności wynika, że doszło do udzielenia licencji na określony sposób wykorzystania). Inny przykład – zakupując płytę CD, czyli nabywając własność nośnika materialnego, nie nabywamy prawa autorskiego do utworu w postaci utworów umieszczonych na płycie. Te prawa zachowuje autor (lub wydawca, jeżeli nabył je od autora). Możemy więc słuchać muzyki z płyty, odsprzedać nabyty egzemplarz, ale nie możemy zgrać utworów z płyty i wrzucić do sieci (to jest rozpowszechnianie, czyli jedno z pól eksploatacji).

Innym sposobem uzyskania prawa do korzystania z pracy artystycznej, obok nabywania praw autorskich, jest uzyskanie zgody autora na użycie jego pracy – czyli licencja. Licencja zwykle nie wymaga formy pisemnej, więc jeśli bez zachowania formalności otrzymujemy utwór do wykorzystania, zwykle mamy do czynienia właśnie z licencją. Wówczas prawa majątkowe nadal przysługują autorowi, a on sam udziela licencji na korzystanie z nich. Takiej licencji autor może udzielić wielu osobom.

To wstęp o prawach autorskich – dalsze zagadnienia wkrótce.

opublikowano: 10/05/2013, autor: Paweł Chojecki

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Potrzebujesz pomocy prawnej?