english

Wykorzystanie zdjęć budynków – zdjęcia elewacji i zdjęcia wnętrz

Artykuł omawia kwestię związaną z możliwościami komercyjnego wykorzystania zdjęć lub ujęć filmowych budynków. Jeżeli mają Państwo wątpliwości czy opublikowane zdjęcie lub fragment filmu nie narusza czyjegoś prawa autorskiego – zachęcamy do kontaktu: biuro@opclegal.pl, tel.: +48 793 384 396.

Często otrzymujemy pytania od fotografów, wydawców książek czy producentów filmowych dotyczące możliwości komercyjnego wykorzystania zdjęć lub ujęć filmowych budynków – zarówno ich elewacji, jak i wnętrz. Poniżej postaram się w jasny sposób opisać istotne aspekty tego tematu.

Zacznijmy od tego, że większość budynków to utwory w rozumieniu ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Rozpowszechnianie utworów (a więc odtwarzanie dowolną techniką i publiczne udostępnianie) bez zgody autora, co do zasady, stanowi naruszenie praw autorskich. Oznaczałoby to, że wykonanie fotografii budynku i wykorzystanie jej zarówno w celach zarobkowych (np. sporządzenie kartek pocztowych, umieszczenie fotografii w przewodniku czy albumie), jak i udostępnienie na portalu społecznościowym przez osobę prywatną, wymagałoby dotarcia do informacji, kto jest podmiotem autorskich praw majątkowych sfotografowanego obiektu oraz uzyskania jego zgody na rozpowszechnienie zdjęcia.

WOLNOŚĆ PANORAMY – USTAWOWY WYJĄTEK W PRAWIE AUTORSKIM

Ustawodawca (zdając sobie sprawę z utrudnień, do jakich prowadziłoby konsekwentne stosowanie powyższej reguły) przewidział w ramach tzw. dozwolonego użytku publicznego ustawowy wyjątek, powszechnie określany „wolnością panoramy”. Zgodnie z art. 33 pkt 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych wolno rozpowszechniać utwory wystawione na stałe na ogólnie dostępnych drogach, ulicach, placach lub w ogrodach, jednakże nie do tego samego użytku. Przepis ten, mając na celu umożliwienie swobodnego korzystania z krajobrazu, zezwala na rozpowszechnianie wszystkich utworów, które są wystawione na stałe we wskazanych miejscach publicznych, dostępnych dla każdego. W praktyce dotyczy to głównie utworów architektonicznych (budynki, budowle), plastycznych (rzeźby, grafiki, murale, witraże) i fotografii, a także niekiedy stałych kompozycji oświetleniowych.

W odniesieniu do obiektów budowlanych omawiane uregulowanie wprowadza możliwość wykonywania oraz publicznego udostępniania zdjęć elewacji budynków bez konieczności uzyskania zgody osoby uprawnionej z tytułu autorskich praw majątkowych.
Wskazany przepis nie wprowadza ograniczeń dotyczących rodzajów fotografowanych budowli, a więc mogą to być zarówno obiekty zabytkowe czy sakralne, jak i ogrodzone domy jednorodzinne, jeśli tylko znajdują się w miejscu ogólnie dostępnym. Co ważne, zgodnie z art. 33 pkt 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych rozpowszechnianie może służyć wszelkim celom, w tym także zarobkowym.

Omawiany przepis, choć ma bardzo szerokie zastosowanie, zawiera jedno istotne zastrzeżenie, o którym nie można zapominać – wolno rozpowszechniać utwory (…), jednakże nie do tego samego użytku. Najprościej rzecz ujmując, sformułowanie to oznacza, że nie jest dozwolone wykorzystanie zdjęcia konkretnego utworu – obiektu budowlanego – jako wzoru służącego do odtworzenia tego obiektu w innym miejscu (wówczas mamy do czynienia z takim samym użytkiem). W praktyce oznacza to, że nie można na podstawie istniejącego budynku zrobić odwzorowującego go projektu architektonicznego i wybudować na jego podstawie nowego obiektu.
Należy pamiętać, że w ustawodawstwie poszczególnych państw (także tych należących do Unii Europejskiej) nie tylko istnieją znaczne różnice w uregulowaniu zakresu wolności panoramy, ale także są państwa, w których prawo autorskie takiego wyjątku nie przewiduje w ogóle. Jako przykład można wskazać Francję, Belgię, Włochy czy Grecję, w których nie jest dozwolone publikowanie zdjęć utworów wystawionych na widok publiczny bez uzyskania zgody osób uprawnionych z tytułu autorskich praw majątkowych.

ZDJĘCIA WNĘTRZ BUDYNKÓW

Zagadnienie dotyczące fotografowania wnętrz budynków musi zostać omówione osobno, gdyż w tym zakresie przepisy o wolności panoramy nie mają zastosowania. W literaturze podkreśla się, że art. 33 pkt 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych stosuje się wyłącznie do utworów wystawionych na wolnej przestrzeni, a więc nie są objęte tym przepisem przypadki udostępniania utworów w halach dworcowych, na poczcie, w banku, instytucji ubezpieczeniowej czy w sali restauracyjnej. Rozpowszechnianie zdjęć utworów wystawionych w (podanych tytułem przykładu) ogólnie dostępnych miejscach może wymagać, niezależnie od zezwolenia podmiotu praw autorskich, zezwolenia właściciela. Zgodnie bowiem z przepisami kodeksu cywilnego, właściciel może korzystać z rzeczy z wyłączeniem innych osób, co daje podstawę do wymagania uprzedniej zgody na fotografowanie i rozpowszechnianie reprodukcji.

PODSUMOWANIE

Wprowadzając ustawowy wyjątek w zakresie wolności panoramy, ustawodawca wyszedł z założenia, iż fakt, że w przestrzeni publicznej mogą znajdować się obiekty podlegające ochronie prawnoautorskiej, nie może prowadzić do braku możliwości jej fotografowania. Tak więc, rozpowszechnianie zdjęć elewacji budynków wystawionych na widok publiczny jest dozwolone – zarówno w celach zarobkowych, jak i prywatnych – bez konieczności uzyskania zgody podmiotu praw autorskich. Natomiast w przypadku wnętrz budynków, wyjątek ten nie obowiązuje. Co więcej, uprawnienia wynikające z prawa własności umożliwiają właścicielowi takiego budynku żądanie zapłaty odpowiedniego wynagrodzenia bądź wprowadzenie całkowitego zakazu wykonywania i rozpowszechniania zdjęć jego wnętrza.

opublikowano: 14/02/2017, autor: Natalia Łaski